← Sanhedrin 89 Sanhedrin 91 →
Sanhedrin 90a–90b
סנהדרין
Torah NaCh zu talmud.de Impressum

Sanhedrin 90 סנהדרין

Traktat: Blatt: Ansicht: Übersetzung:

Sanhedrin 90a

1
מחלוקת בעוקר הגוף דעבודת כוכבים וקיום מקצת וביטול מקצת דעבודת כוכבים דרחמנא אמר (דברים יג, ו) מן הדרך אפילו מקצת הדרך
GoldschmidtIhr Streit besteht nur über den Fall, wenn er das Gesetz vom Götzendienste vollständig verwirft oder es teilweise aufrecht erhält und teilweise verwirft, denn der Allbarmherzige sagt:1 vom Weg, auch ein Teil des Weges;
  1. 1 Dt. 13,6.
Rawiczdie Controverse1 ist nur in dem Falle, wenn er (der Prophet) das Wesentlichste2, was bezüglich des Götzendienstes gesagt ist, aufheben will, oder wenn er die betreffenden Gesetze theils aufrecht erhalten und theils zerstören will; denn die heilige Schrift sagt (Deuter. 13,6): „Dich abzuleiten von dem Wege מן הדרך,“ d. h. selbst um dich nur in etwas von dem Wege abzubringen;
  1. 1 zwischen R. Simeon und den Rabbanan.
  2. 2 Die Sonciner Ausgabe liest עיקור statt גוף.
2
אבל עוקר הגוף דשאר מצות דברי הכל בחנק וקיום מקצת וביטול מקצת דבשאר מצות דברי הכל פטור
Goldschmidtwenn er aber andere Gesetze vollständig verwirft, so stimmen alle überein, daß er durch Erdrosselung hingerichtet werde, und wenn er andere Gesetze teilweise aufrecht erhält und teilweise verwirft, so stimmen alle überein, daß er frei sei.
Rawiczhebt er aber das Wesentlichste bezüglich aller übrigen Gebote (in der Bibel) auf, so wird er nach allen Autoren mit Erwürgung bestraft und hält er die übrigen Gebote theils aufrecht und verwirft sie theilweise, so ist er nach allen Autoren straffrei.
3
מתיב רב המנונא (דברים יג, ו) ללכת זו מצות עשה בה זו מצות לא תעשה ואי סלקא דעתך בעבודת כוכבים עשה בעבודת כוכבים היכי משכחת לה תרגמה רב חסדא (דברים יב, ג) ונתצתם
GoldschmidtR. Hamnuna wandte ein:2 Zu wandeln, das sind die Gebote;3 auf diesen, das sind die Verbote. Wieso kann man nun sagen, dies beziehe sich auf den Götzendienst, beim Götzendienste gibt es ja keine Gebote!? R. Ḥisda erwiderte:4 Ihr sollt zertrümmern.
  1. 2 Dt. 13,6.
  2. 3 Dt. 13,6.
  3. 4 Ib. 12,3; dieser Schriftvers bezieht sich auf die Götzenbilder.
RawiczF. R. Hamnuna fragte: Es heißt: Unter dem Worte „ללכת“ (ibidem) ist ein Gebot, unter „בה“ ein Verbot zu verstehen. Wenn du nun denken willst, daß es von Götzendienst spricht, wie ist ein Gebot beim Götzendienst möglich?3 A. R. Chisda erklärte: Damit ist das Gebot von ונתצתם „ihr sollet ihre (der Götzen) Altäre niederreißen“ (Deuter. 12,3) gemeint.
  1. 3 eig. wird gefunden.
4
רב המנונא אמר מחלוקת בעוקר הגוף בין בעבודת כוכבים בין בשאר מצות וקיום מקצת וביטול מקצת דעבודת כוכבים דרחמנא אמר מן הדרך אפילו מקצת הדרך
GoldschmidtR. Hamnuna sagte: Ihr Streit besteht über den Fall, wenn er ein Gesetz vollständig verwirft, einerlei ob das des Götzendienstes oder irgend ein anderes Gesetz, und wenn er das Gesetz des Götzendienstes teilweise erhält und teilweise verwirft, denn der Allbarmherzige sagt: vom Wege, auch ein Teil des Weges;
RawiczR. Hamnuna sagt: Die Controverse findet nur dann statt, wenn er (der Prophet) das Wesentlichste (die Hauptsache) aufheben will, sei es bezüglich der Gebote über Götzendienst, oder sei es bezüglich anderer religiöser Vorschriften, oder wenn es sich um theilweise Bestätigung und theilweise Beseitigung der Gesetze über Götzendienst handelt, weil die h. Schrift sagt: מן הדרך d. h. selbst ein Theil von dem (vorgeschriebenen) Wege.
5
אבל קיום מקצת וביטול מקצת דבשאר מצות דברי הכל פטור
Goldschmidtwenn er aber andere Gesetze teilweise aufrecht erhält und teilweise verwirft, so stimmen alle überein, daß er frei sei.
RawiczHandelte es sich aber um die theilweise Aufrechterhaltung und die theilweise Beseitigung der übrigen religiösen Vorschriften (außer Götzendienst), so ist er nach Allen straffrei.
6
ת"ר המתנבא לעקור דבר מן התורה חייב לקיים מקצת ולבטל מקצת ר"ש פוטר ובעבודת כוכבים אפילו אומר היום עיבדוה ולמחר בטלוה דברי הכל חייב
GoldschmidtDie Rabbanan lehrten: Wenn jemand prophetisch auffordert, eia Gesetz aus der Tora zu verwerfen, so ist er schuldig; es teilweise aufrecht zu erhalten und teilweise zu verwerfen, so ist er nach R. Šimo͑n frei. Beim Götzendienste aber ist er, selbst wenn er sagt, daß man ihm heute diene, und morgen abschaffe, nach aller Ansicht schuldig.
RawiczDie Rabbanan lehrten: Wer weissagt, um etwas in der Bibel aufzuheben, ist straffällig; will er es aber theilweise aufrecht erhalten und theilweise beseitigen, so ist er nach R. Simeon straffrei. Bez. Götzendienst ist er, selbst in dem Falle, daß er heute sagt, dienet (den Götzen) und morgen, beseitigt ihn, nach allen Autoren straffällig.
7
אביי סבר לה כרב חסדא ומתרץ לה כרב חסדא רבא סבר לה כרב המנונא ומתרץ לה כרב המנונא
GoldschmidtAbajje ist [bei dieser Lehre] der Ansicht R. Ḥisdas und erklärt sie auch wie R. Ḥisda; Raba ist der Ansicht R. Hamnunas und erklärt sie auch wie R. Hamnuna.
RawiczAbaje richtet sich nach R. Chisda und er beantwortet die Frage auch im Sinne des R. Chisda. Raba richtet sich nach R. Hannuna und beantwortet die Frage auch im Sinne des R. Hamnuna.
8
אביי סבר לה כרב חסדא ומתרץ לה כרב חסדא המתנבא לעקור דבר מן התורה דברי הכל בחנק לקיים מקצת ולבטל מקצת ר"ש פוטר והוא הדין לרבנן ובעבודת כוכבים אפילו אמר היום עיבדוה ולמחר בטלוה חייב מר כדאית ליה ומר כדאית ליה
GoldschmidtAbajje ist [bei dieser Lehre] der Ansicht R. Ḥisdas und erklärt sie wie R. Ḥisda: Wenn er prophetisch auffordert, ein Gesetz aus der Tora zu verwerfen, so wird er nach aller Ansicht durch Erdrosselung hingerichtet; es teilweise aufrecht zu erhalten und teilweise zu verwerfen, so ist er nach R. Šimo͑n frei, und ebenso nach den Rabbanan; beim Götzendienste aber ist er, auch wenn er sagt, daß man ihm heute diene und morgen abschaffe, schuldig; nach dem einen nach seiner Ansicht5 und nach dem anderen nach seiner Ansicht.
  1. 5 Nach den Rabbanan durch Steinigung u. nach RŠ. durch Erdrosselung.
RawiczAbaje richtet sich nämlich nach R. Chisda und beantwortet die Frage auch im Sinne des R. Chisda. Wer weissagt, um etwas in der Bibel aufzuheben, der wird nach Allen mit Erwürgung bestraft. Wollte er theils aufrecht erhalten und theils beseitigen, so ist er nach R. Simeon straffrei und ebenso nach den Rabbanan. Bezüglich Götzendienst ist er selbst in dem Falle, wenn er heute zum Dienen (des Götzen) und morgen zur Zerstörung (des Götzen) räth, straffällig. Der Eine, wie er es (vernommen) hatte, und der Andere, wie er es hatte4.
  1. 4 d. h. nach den Rabbanan wird er gesteinigt und nach R. Simeon erwürgt
9
רבא סבר לה כרב המנונא ומתרץ לה כרב המנונא המתנבא לעקור דבר מן התורה בין בעבודת כוכבים בין בשאר מצות חייב מר כדאית ליה ומר כדאית ליה לקיים מקצת ולבטל מקצת בשאר מצות ר"ש פוטר והוא הדין לרבנן ובעבודת כוכבים אפילו אומר היום עיבדוה ולמחר בטלוה חייב מר כדאית ליה ומר כדאית ליה
GoldschmidtRaba ist der Ansicht R. Hamnunas und erklärt sie wie R. Hamnuna: Wenn jemand prophetisch auffordert, ein Gesetz aus der Tora zu verwerfen, einerlei ob das des Götzendienstes oder irgend ein anderes Gesetz, so ist er schuldig, nach dem einen nach seiner Ansicht und nach dem anderen nach seiner Ansicht. Es teilweise aufrecht zu erhalten und teilweise zu verwerfen, so ist er bei jedem anderen Gesetze nach R. Šimo͑n frei, und ebenso nach den Rabbanan; beim Götzendienste aber ist er, auch wenn er sagt, daß man ihm heute diene und morgen abschaffe, schuldig, nach dem einen nach seiner Ansicht und nach dem anderen nach seiner Ansicht.
RawiczRaba richtet sich nach R. Hamnuna und beantwortet es im Sinne des R. Hamnuna. Wer weissagt, um etwas in der Thora aufzuheben, sei es bezüglich Götzendienstes oder sei es bezüglich aller übrigen religiösen Vorschriften, ist straffällig. Der Eine, wie er es hatte, und der Andere, wie er es hatte. Wollte er die übrigen Pflichten theils aufrecht erhalten und theils beseitigen, so ist er nach R. Simeon straffrei und ebenso nach den Rabbanan. Bezüglich Götzendienst ist er, selbst wenn er heute zum Dienen und morgen zum Zerstören (des Götzen) räth, straffällig. Der Eine, wie er es hatte, und der Andere, wie er es hatte5.
  1. 5 s. die vorige Anmerkung.
10
א"ר אבהו א"ר יוחנן בכל אם יאמר לך נביא עבור על דברי תורה שמע לו חוץ מעבודת כוכבים שאפילו מעמיד לך חמה באמצע הרקיע אל תשמע לו תניא רבי יוסי הגלילי אומר הגיע תורה לסוף דעתה של עבודת כוכבים לפיכך נתנה תורה ממשלה בה שאפילו מעמיד לך חמה באמצע הרקיע אל תשמע לו
GoldschmidtR. Abahu sagte im Namen R. Joḥanans: In jedem anderen Falle mußt du, wenn dich ein Prophet die Worte der Tora übertreten heißt, ihm gehorchen, ausgenommen ist der Götzendienst; selbst wenn er dir die Sonne in der Mitte des Himmels stehen läßt, gehorche ihm nicht. Es wird gelehrt: R. Jose der Galiläer sagte: Die Tora ist dem Götzendienste auf den Grund gekommen, daher hat sie dir als Beispiel6 gesagt: selbst wenn er dir die Sonne in der Mitte des Himmels stehen läßt, gehorche ihm nicht.
  1. 6 Die Ableitung von משל herrschen (Raschi) gibt keinen Sinn; wahrscheinl. ממשל Beispiel, Gleichnis mit Suffix.
RawiczR. Abahu sagte im Namen des R. Jochanan: Ueberall, so dir ein Prophet sagen sollte: Uebertritt die Worte der Thora! gehorche ihm, ausgenommen ist Götzendienst; selbst wenn er dir die Sonne mitten am Himmel still stehen ließe, sollst du ihm nicht folgen. Es wurde in der Boraitha gelehrt: R. Josè, der Galliläer, sagte: Die Thora ging auf die schließliche Absicht des Götzendienstes ein, darum hat die Thora Macht ihm eingeräumt, und wenn selbst der Prophet dir die Sonne mitten am Himmel still stehen ließe, sollst du ihm nicht folgen.
11
תניא א"ר עקיבא חס ושלום שהקדוש ב"ה מעמיד חמה לעוברי רצונו אלא כגון חנניה בן עזור שמתחלתו נביא אמת ולבסוף נביא שקר:
GoldschmidtEs wird gelehrt: R. A͑qiba sagte: Behüte und bewahre, daß der Heilige, gepriesen sei er, die Sonne wegen derjenigen, die seinen Willen übertreten, stehen lassen würde; vielmehr handelt es sich um einen solchen, wie Hananja, Sohn A͑zurs, der zuerst ein richtiger Prophet und später ein falscher geworden war7.
  1. 7 Wenn er früher Wunder vollbracht hat.
RawiczIn der Boraitha wurde gelehrt: R. Akiba sagt: Behüte (fern sei der Gedanke), daß Gott den Uebertretern seines Willens zu Gefallen die Sonne still stehen lassen sollte, sondern es ist wie Chananja b. Assur6, welcher anfangs ein wahrer, zu letzt aber ein falscher Prophet war7.
  1. 6 d. h. nur bei einem solchen Propheten, wie Chananja b. Assur einer war, ist es möglich.
  2. 7 ein solcher gab das Zeichen des Stillstandes der Sonne zur Zeit, wo er ein wahrer Prophet war und als er später ein Lügenprophet wurde, berief er sich darauf.
12
וזוממי בת כהן: מנהני מילי אמר רב אחא בריה דרב איקא דתניא ר' יוסי אומר מה ת"ל (דברים יט, יט) ועשיתם לו כאשר זמם לעשות לאחיו לפי שכל המזוממין שבתורה זוממיהן ובועליהן כיוצא בהן
GoldschmidtUND DIE GEGEN EINE PRIESTERSTOCHTER &C. ÜBERFÜHRTEN FALSCHZEUGEN. Woher dies? R. Aha, Sohn des R. Iqa, erwiderte: Es wird gelehrt: R. Jose sagte: Worauf deuten die Worte:8 ihr sollt an ihm tun, wie er an seinem Bruder zu tun gedachte? Bei allen anderen in der Tora genannten [Prozeßfällen] werden die überführten Falschzeugen und die Buhlen gleich ihnen9 [bestraft],
  1. 8 Dt. 19,19.
  2. 9 Den mitangeklagten Frauen.
RawiczIn der Mischna steht: Die im Prozesse gegen eine Priestertochter des Alibi überführten Zeugen: F. Woher ist das bewiesen? A. R. Chama, der Sohn des R. Ika, sagt: Die Boraitha lehrt: R. Josè spricht aus: Warum ist (Deuter 19,19) gesagt: „Ihr sollet ihm thun, wie er seinem Bruder zu thun gedachte כאשר זמם לאחיו“?8 Weil sonst alle Alibisten9 nach der Bibel derselben Strafe, wie die beiden Buhlen10 unterliegen.
  1. 8 Wozu ist לאחיו noch besonders erwähnt, es hätte genügt, wenn nur כאשר זמם לעשות gestanden hätte.
  2. 9 Statt הזוממין liest M. M. מומתין alle die hingerichtet werden.
  3. 10 d. h. derjenige der beigewohnt hat und diejenige, der beigewohnt wurde, hätten, falls die Zeugen nicht des Alibi überführt worden wären, auf gleiche Weise hingerichtet werden müssen.
13
בת כהן היא בשריפה ואין בועלה בשריפה זוממין איני יודע אם לו הוקשו אם לה הוקשו כשהוא אומר לעשות לאחיו לאחיו ולא לאחותו:
Goldschmidtbei der Priesterstochter aber wird sie selbst durch Verbrennung hingerichtet, nicht aber ihr Buhle durch Verbrennung; von den überführten Falschzeugen würde ich nicht gewußt haben, ob [ihre Strafe] seiner oder ihrer gleicht, so heißt es: seinem Bruder, der seines Bruders und nicht der seiner Schwester.
RawiczHingegen bei einer Priestertochter wird nur sie mit Verbrennung, aber nicht auch ihr Buhle mit Verbrennung bestraft11. Nun weiß ich nicht, ob die des Alibi überführten Zeugen12 mit ihr oder mit ihm verglichen werden. Da es jedoch (noch einmal) heißt: „לאחיו seinem Bruder“, so ist damit angedeutet, daß sie mit dem Bruder und nicht mit der Schwester verglichen werden.13
  1. 11 sondern mit Erwürgung.
  2. 12 Statt זוממין liest M. M. זוממיה ihre Zeugen, die Alibisten wurden.
  3. 13 wo der Mann anders verurtheilt wird, als die Frau, die mit ihm zugleich angeklagt wurde, richtet sich die Strafe der Zeugen, die in dem Prozesse des Alibi überführt wurden, nach der des Mannes.
14
הדרן עלך אלו הן הנחנקין
GoldschmidtHadran alach Elu hen ha-nechnakin
Rawicz
11. Kapitel Kol Jisrael jesch lahem chelek כל ישראל יש להם חלק
15
מתני׳ כל ישראל יש להם חלק לעולם הבא שנאמר (ישעיהו ס, כא) ועמך כולם צדיקים לעולם יירשו ארץ נצר מטעי מעשה ידי להתפאר ואלו שאין להם חלק לעולם הבא האומר אין תחיית המתים מן התורה ואין תורה מן השמים ואפיקורוס
GoldschmidtiGANZ JISRAÉL HAT EINEN ANTEIL AN DER ZUKÜNFTIGEN WELT, DENN ES HEISST: 10 dein Volk besteht aus lauter Gerechten; für immer werden sie das Land in Besitz nehmen; es ist der Sproß meiner Pflanzung, das Werk meiner Hände zur Verherrlichung. FOLGENDE HABEN KEINEN ANTEIL AN DER ZUKÜNFTIGEN WELT: WER SAGT, DIE AUFERSTEHUNG DER TOTEN BEFINDE SICH NICHT IN DER TORA11, [WER SAGT,] DIE TORA SEI NICHT VOM HIMMEL, UND DER GOTTESLEUGNER12.
  1. 10 Jes. 60,21.
  2. 11 Selbst wenn er daran glaubt, jedoch nicht, daß dies in der Tora angedeutet ist.
  3. 12 Im W.e אפיקורוס ist unverkennbar der Name Epikur zu finden, Epikuräer, also Anhänger der epikuräischen Philosophie, die bekanntlich in der Lebenslust den letzten Zweck des Lebens sieht. Im T. sowie in der nach-t.schen Literatur hat dieses W. den festen Begriff Freidenker, Gottesleugner; aber auch verbal wird פקר in diesem Sinne gebraucht. (Fol. 38b, Anm. 43)
Rawicz
16
ר"ע אומר אף הקורא בספרים החיצונים והלוחש על המכה ואומר (שמות טו, כו) כל המחלה אשר שמתי במצרים לא אשים עליך כי אני ה' רופאך אבא שאול אומר אף ההוגה את השם באותיותיו
GoldschmidtR. A͑QIBA SAGT, AUCH WER DIE AUSSENSEITIGEN BÜCHER LIEST, UND WER ÜBER EINE WUNDE FLÜSTERT UND SPRICHT: 13 Keine der Krankheiten, die ich über die Miçrijim gebracht, werde ich über dich bringen, denn ich, der Herr, bin dein Arzt. ABBA ŠAÚL SAGT, AUCH WER DEN GOTTESNAMEN BUCHSTÄBLICH AUSSPRICHT.
  1. 13 Ex. 16,26.
Rawicz
17
שלשה מלכים וארבעה הדיוטות אין להן חלק לעולם הבא שלשה מלכים ירבעם אחאב ומנשה ר' יהודה אומר מנשה יש לו חלק לעולם הבא שנאמר (דברי הימים ב לג, יג) ויתפלל אליו וישמע תחנתו וישיבהו ירושלים למלכותו אמרו לו למלכותו השיבו ולא לחיי העולם הבא השיבו ארבעה הדיוטות בלעם ודואג ואחיתופל וגחזי:
GoldschmidtiiDREI KÖNIGE UND VIER GEMEINE HABEN KEINEN ANTEIL AN DER ZUKÜNFTIGEN WELT; DREI KÖNIGE: JEROBEA͑M, AḤÁB UND MENAŠE. R. JEHUDA SAGT, MENAŠE HABE EINEN ANTEIL AN DER ZUKÜNFTIGEN WELT, DENN ES HEISST:14 als er zu ihm betete, ließ, er sich von ihm erbitten; er erhörte sein Flehen und brachte ihn zurück nach Jerušalem in sein Königtum. JENE ENTGEGNETEN IHM: IN SEIN KÖNIGTUM BRACHTE ER IHN ZURÜCK, NICHT ABER IN DAS LEBEN DER ZUKÜNFTIGEN WELT. VIER GEMEINE: BILEA͑M, DOÉG, AḤITOPHEL UND GEḤZI.
  1. 14 iiChr. 33,13.
Rawicz
18
גמ׳ וכל כך למה תנא הוא כפר בתחיית המתים לפיכך לא יהיה לו חלק בתחיית המתים שכל מדותיו של הקב"ה מדה כנגד מדה
GoldschmidtGEMARA. Weshalb dies alles? – Es wird gelehrt: Er leugnet die Auferstehung der Toten, daher soll er keinen Anteil an der Auferstehung der Toten haben, denn jede Handlung des Heiligen, gepriesen sei er, erfolgt mit gleichem Maße.
Rawicz
19
דאמר ר' שמואל בר נחמני אמר ר' יונתן מניין שכל מדותיו של הקב"ה מדה כנגד מדה שנאמר (מלכים ב ז, א) ויאמר אלישע שמעו דבר ה' [וגו'] כעת מחר סאה סלת בשקל וסאתים שעורים בשקל בשער שומרון וכתיב (מלכים ב ז, ב) ויען השליש אשר (המלך) נשען על ידו את איש האלהים ויאמר הנה ה' עושה ארובות בשמים היהיה הדבר הזה ויאמר הנך רואה בעיניך ומשם לא תאכל
GoldschmidtR. Šemuél b. Naḥmani sagte nämlich im Namen R. Jonathans: Woher, daß jede Handlung des Heiligen, gepriesen sei er, mit gleichem Maße erfolgt? – Es heißt:15 Eliša͑ aber sprach: Höret das Wort des Herrn &c. Morgen um diese Zeit wird eine Seá Feinmehl im Tore von Šomron einen Šeqel gelten und zwei Seá Gerste auch einen Šeqel. Ferner: 16 da antwortete der Ritter, auf dessen Arm sich der König stützte, dem Manne Gottes also: Und wenn der Herr Fenster am Himmel anbrächte, wie könnte solches geschehen? Er erwiderte: Du sollst es mit eigenen Augen sehen, aber nichts davon genießen.
  1. 15 iiReg. 7,1.
  2. 16 Ib. V. 2.
Rawicz

Sanhedrin 90b

1
וכתיב (מלכים ב ז, כ) ויהי לו כן וירמסו אותו העם בשער וימות ודילמא קללת אלישע גרמה ליה דאמר רב יהודה אמר רב קללת חכם אפי' על חנם היא באה אם כן לכתוב קרא וירמסוהו וימות מאי בשער על עסקי שער
GoldschmidtHierauf heißt es: 17 und so erging es ihm, denn das Volk zertrat ihn im Tore, sodaß er starb. – Vielleicht hat ihm dies der Fluch Eliša͑s eingebracht, denn R. Jehuda sagte im Namen Rabhs, sogar der grundlose Fluch eines Gelehrten gehe in Erfüllung!? – Es könnte ja heißen: zertrat ihn, sodaß er starb, wenn es aber heißt: am Tore, so besagt dies: wegen der Angelegenheit des Tores18.
  1. 17 Ib. V. 20.
  2. 18 Das W. שעד ist hier in der talmud. Bedeutung ‘Preis’ zu verstehen: wegen der Angelegenheit des Preises.
Rawicz
2
(אמר ר' יוחנן) מניין לתחיית המתים מן התורה שנאמר (במדבר יח, כח) ונתתם ממנו [את] תרומת ה' לאהרן הכהן וכי אהרן לעולם קיים והלא לא נכנס לארץ ישראל שנותנין לו תרומה אלא מלמד שעתיד לחיות וישראל נותנין לו תרומה מכאן לתחיית המתים מן התורה
GoldschmidtR. Joḥanan sagte: Wo ist die Auferstehung der Toten in der Tora angedeutet? Es heißt:19 ihr sollt davon die für den Herrn bestimmte Hebe Ahron, dem Priester, übergeben; sollte Ahron denn ewig leben!? Und ist er denn überhaupt ins Land mitgekommen, daß man ihm die Hebe übergeben sollte!? Vielmehr lehrt dies, daß er dereinst leben und Jisraél ihm die Hebe übergeben wird. Hier ist also die Auferstehung der Toten in der Tora angedeutet.
  1. 19 Num. 18,28.
Rawicz
3
דבי רבי ישמעאל תנא לאהרן כאהרן מה אהרן חבר אף בניו חברים
GoldschmidtIn der Schule R. Jišma͑éls wurde gelehrt: Ahron, wie Ahron Genosse20 war, ebenso auch seinen Kindern, nur wenn sie Genossen sind.
  1. 20 Im weiteren Sinne: Gelehrter; diesen Titel führten diejenigen, die die Reinheitsgesetze u. die rituelle Zubereitung der Speisen strengstens beobachteten u. diesbezüglich glaubwürdig waren; cf. Dem. II, 3.
Rawicz
4
א"ר שמואל בר נחמני אמר רבי יונתן מניין שאין נותנין תרומה לכהן עם הארץ שנאמר (דברי הימים ב לא, ד) ויאמר לעם ליושבי ירושלים לתת מנת (לכהנים ולוים) למען יחזקו בתורת ה' כל המחזיק בתורת ה' יש לו מנת ושאינו מחזיק בתורת ה' אין לו מנת
GoldschmidtR. Šemuél b. Naḥmani sagte im Namen R. Jonathans: Woher, daß man einem zum gemeinen Volke21 gehörenden Priester keine Hebe geben dürfe? Es heißt:22 und er gebot dem Volke, den Bewohnern Jerušalems, den Priestern und den Leviten den ihnen gebührenden Anteil zu liefern, damit sie am Gesetze des Herrn festhalten könnten; wer am Gesetze des Herrn festhält, erhält einen Anteil, wer am Gesetze des Herrn nicht festhält, erhält keinen Anteil.
  1. 21 Im Gesetz unkundige Leute, die insbesondere die Reinheitsgesetze nicht beobachteten; cf. Ber.Fol. 38a, Z. 3ff.
  2. 22 iiChr. 31,4.
Rawicz
5
אמר רב אחא בר אדא אמר רב יהודה כל הנותן תרומה לכהן עם הארץ כאילו נותנה לפני ארי מה ארי ספק דורס ואוכל ספק אינו דורס ואוכל אף כהן עם הארץ ספק אוכלה בטהרה ספק אוכלה בטומאה
GoldschmidtR. Aḥa h. Ada sagte im Namen R. Jehudas: Wenn jemand einem zum gemeinen Volke gehörenden Priester die Hebe gibt, so ist es ebenso, als hätte er sie vor einen Löwen geworfen; wie man bei einem Löwen nicht weiß, ob er [sein Opfer] zertreten und sofort essen wird, oder er es zertreten und nicht sofort essen wird, ebenso weiß man bei einem zum gemeinen Volke gehörenden Priester nicht, ob er [die Hebe] in Reinheit essen wird oder in Unreinheit essen wird.
Rawicz
6
ר' יוחנן אמר אף גורם לו מיתה שנאמר (ויקרא כב, ט) ומתו בו כי יחללוהו דבי ר"א בן יעקב תנא אף משיאו עון אשמה שנאמר (ויקרא כב, טז) והשיאו אותם עון אשמה באכלם את קדשיהם
GoldschmidtR. Joḥanan sagte: Er setzt ihn auch dem Tode aus, denn es heißt:23 und deshalb sterben, wenn sie es entweihen. In der Schule des R. Elie͑zer b. Ja͑qob wurde gelehrt: Er lädt ihm auch ein Schuldvergehen auf, denn es heißt:24 sie werden ihnen ein Schuldvergehen aufladen, wenn sie ihre heiligen Gaben verzehren.
  1. 23 Lev. 22,9.
  2. 24 Ib. V. 16.
Rawicz
7
תניא ר' סימאי אומר מניין לתחיית המתים מן התורה שנאמר (שמות ו, ד) וגם הקימותי את בריתי אתם לתת להם את ארץ כנען לכם לא נאמר אלא להם מכאן לתחיית המתים מן התורה:
GoldschmidtEs wird gelehrt: R. Simaj sagte: Wo ist die Auferstehung der Toten in der Tora zu finden? Es heißt:25 ich habe mit ihnen sogar ein Abkommen getroffen, daß ich ihnen das Land Kenaa͑n geben werde; es heißt nicht euch, sondern ihnen. Hier ist also die Auferstehung der Toten in der Tora angedeutet.
  1. 25 Ex. 6,4.
Rawicz
8
(צד"ק ג"ם גש"ם ק"ם סימן): שאלו מינין את רבן גמליאל מניין שהקדוש ברוך הוא מחיה מתים אמר להם מן התורה ומן הנביאים ומן הכתובים ולא קיבלו ממנו
GoldschmidtDie Saduzäer fragten R. Gamliél: Woher ist zu entnehmen, daß der Heilige, gepriesen sei er, die Toten beleben wird? Dieser erwiderte ihnen: Aus der Tora, aus den Propheten und aus den Hagiographen. Sie erkannten es aber nicht an.
Rawicz
9
מן התורה דכתיב (דברים לא, טז) ויאמר ה' אל משה הנך שוכב עם אבותיך וקם אמרו לו ודילמא וקם העם הזה וזנה
GoldschmidtAus der Tora, denn es heißt:26 da sprach der Herr zu Moše: Du wirst dich bald nun zu deinen Vorfahren legen und aufstehen. Jene entgegneten ihm: Vielleicht [lese man:] und aufstehen27 wird dieses Volk und sich abwenden.
  1. 26 Dt. 31,16.
  2. 27 Das W. וקם kann sowohl dem vorangehenden als auch dem folgenden Satze angeschlossen werden; cf. Jom. Fol. 52a.
Rawicz
10
מן הנביאים דכתיב (ישעיהו כו, יט) יחיו מתיך נבלתי יקומון הקיצו ורננו שוכני עפר כי טל אורות טלך וארץ רפאים תפיל ודילמא מתים שהחיה יחזקאל
GoldschmidtAus den Propheten, denn es heißt:28 deine Toten werden wieder lebendig werden, meine Leichen werden auferstehen. Erwachet und jauchzet, die ihr im Staube liegt, denn ein Tau des Lichtes ist dein Tau, und die Erde wird die Schatten [ans Licht] bringen. – Vielleicht sind hier die Toten gemeint, die Jeḥezqel belebt29 hatte.
  1. 28 Jes. 26,19.
  2. 29 Cf. infra Fol. 92b.
Rawicz
11
מן הכתובים דכתיב (שיר השירים ז, י) וחכך כיין הטוב הולך לדודי למישרים דובב שפתי ישנים ודילמא רחושי מרחשן שפוותיה בעלמא כר' יוחנן דאמר ר' יוחנן משום ר"ש בן יהוצדק כל מי שנאמרה הלכה בשמו בעולם הזה שפתותיו דובבות בקבר שנאמר דובב שפתי ישנים
GoldschmidtAus den Hagiographen, denn es heißt:30 und dein Gaumen wie der beste Wein, der meinem Geliebten glatt herunterfließt; er läßt murmeln die Lippen der Schlafenden. – Vielleicht aber ist nur ein Bewegen der Lippen zu verstehen. Dies nach R. Joḥanan, denn R. Joḥanan sagte im Namen des R. Šimo͑n b. Jehoçadaq: Wenn man eine Halakha im Namen [eines Toten] in dieser Welt spricht, so murmeln seine Lippen im Grabe, denn es heißt: er läßt murmeln die Lippen der Schlafenden.
  1. 30 Cant. 7,10.
Rawicz
12
עד שאמר להם מקרא זה (דברים יא, כא) אשר נשבע ה' לאבותיכם לתת להם לכם לא נאמר אלא להם מיכן לתחיית המתים מן התורה
GoldschmidtBis er ihnen folgenden Schriftvers anführte:31 Bezüglich dessen der Herr euren Vätern geschworen hat, es ihnen zu geben; es heißt nicht euch, sondern ihnen. Hier ist also die Auferstehung der Toten in der Tora zu finden.
  1. 31 Dt. 11,9.
Rawicz
13
וי"א מן המקרא הזה אמר להם (דברים ד, ד) ואתם הדבקים בה' אלהיכם חיים כלכם היום (פשיטא דחיים כולכם היום אלא אפילו ביום שכל העולם כולם מתים אתם חיים) מה היום כולכם קיימין אף לעוה"ב כולכם קיימין
GoldschmidtManche sagen, er habe ihnen folgenden Schriftvers angeführt: 32 Ihr aber, die ihr treulich an dem Herrn, eurem Gott, festhieltet, seid heute noch alle am Leben, wie ihr heute alle am Lehen seid, ebenso werdet ihr in der zukünftigen Welt am Leben sein.
  1. 32 Ib. 4,4.
Rawicz
14
שאלו רומיים את רבי יהושע בן חנניה מניין שהקב"ה מחיה מתים ויודע מה שעתיד להיות אמר להו תרווייהו מן המקרא הזה שנאמר (דברים לא, טז) ויאמר ה' אל משה הנך שוכב עם אבותיך וקם העם הזה וזנה
GoldschmidtDie Römer fragten R. Jehošua͑ b. Ḥananja: Woher, daß der Heilige, gepriesen sei er, die Toten beleben wird, und daß er weiß, was später geschehen wird? Da deutete er ihnen beides aus dem folgenden Schriftverse: Es heißt: Und der Herr sprach zu Moše: Du wirst dich bald nun zu deinen Vorfahren legen und aufstehen, und es wird dieses Volk sich abwenden. –
Rawicz
15
ודילמא וקם העם הזה וזנה אמר להו נקוטו מיהא פלגא בידייכו דיודע מה שעתיד להיות איתמר נמי א"ר יוחנן משום רבי שמעון בן יוחאי מניין שהקדוש ברוך הוא מחיה מתים ויודע מה שעתיד להיות שנאמר הנך שוכב עם אבותיך וקם וגו'
GoldschmidtVielleicht [lese man:] und aufstehen wird dieses Volk und sich abwenden!? Er erwiderte ihnen: Immerhin habt ihr die Hälfte, daß er nämlich weiß, was später geschehen wird. Ebenso wird auch gelehrt: R. Joḥanan sagte im Namen des R. Šimo͑n b. Joḥaj: Woher, daß der Heilige, gepriesen sei er, die Toten beleben wird, und daß er weiß, was später geschehen wird? Es heißt: du wirst dich bald nun zu deinen Vorfahren legen und aufstehen &c.
Rawicz
16
תניא א"ר אליעזר בר' יוסי בדבר זה זייפתי ספרי מינים שהיו אומרים אין תחיית המתים מן התורה אמרתי להן זייפתם תורתכם ולא העליתם בידכם כלום שאתם אומרים אין תחיית המתים מן התורה הרי הוא אומר (במדבר טו, לא) הכרת תכרת הנפש ההיא עונה בה הכרת תכרת בעולם הזה עונה בה לאימת לאו לעולם הבא
GoldschmidtEs wird gelehrt: R. Elie͑zer b. R. Jose erzählte: Durch das Folgende habe ich die Bücher der Samaritaner, welche sagen, die Auferstehung der Toten sei nicht in der Tora zu finden, als gefälscht33 nachgewiesen. Ich sprach zu ihnen: Ihr habt eure Tora gefälscht34 ohne dadurch etwas gewonnen zu haben. Ihr sagt, die Auferstehung der Toten sei nicht in der Tora zu finden, es heißt ja:35 vertilgt, ja vertilgt soll diese Seele werden, ihre Sünde haftet an ihr; vertilgt, ja vertilgt, auf dieser Welt; ihre Sünde haftet an ihr, wann? Doch wohl in der zukünftigen Welt.
  1. 33 Eigentl. ich habe gefälscht, was aber keinen Sinn gibt. Nach jer. T. ist (die Gelehrten) st. ספרי (Bücher) zu lesen. (Sot. Fol. 33b, Anm. 32)
  2. 34 Der samaritanische Pentateuchcodex (sowohl der Urtext als auch die Übersetzung) hat im angezogenen Verse (Dt. 11,9), לתת לזרעם (bezw. למתן לזרעון, es ihren Kindern zu geben), das W. להם ו fehlt.
  3. 35 Num. 15,31.
Rawicz
17
א"ל רב פפא לאביי ולימא להו תרוייהו מהכרת תכרת אינהו הוו אמרי ליה דברה תורה כלשון בני אדם
GoldschmidtH. Papa sprach zu Abajje: Sollte er ihnen doch beides aus [den Worten] vertilgt, ja vertilgt gedeutet haben!? – Die Tora gebraucht die gewöhnliche Redewendung der Menschen36.
  1. 36 Die Wiederholung des Infinitivs hat keine exegetische Bedeutung.
Rawicz
18
כתנאי הכרת תכרת הכרת בעולם הזה תכרת לעולם הבא דברי ר"ע אמר לו ר' ישמעאל והלא כבר נאמר (במדבר טו, ל) את ה' הוא מגדף ונכרתה וכי שלשה עולמים יש אלא ונכרתה בעולם הזה הכרת לעולם הבא הכרת תכרת דברה תורה כלשון בני אדם
Goldschmidt[Hierüber streiten] folgende Tannaím: Vertilgt, ja vertilgt; vertilgt, auf dieser Welt, ja vertilgten der zukünftigen Welt – so R. A͑qiba. R. Jišma͑él sprach zu ihm: Es heißt ja bereits:37 dem Herrn fluchte er, er soll weggetilgt werden, gibt es denn drei Welten!? Vielmehr, soll weggetilgt werden, auf dieser Welt; vertilgt, in der zukünftigen Welt; ja vertilgt, die Tora gebraucht die gewöhnliche Redeweise der Menschen. –
  1. 37 Num. 15,30.
Rawicz
19
בין ר' ישמעאל ובין ר"ע עונה בה מאי עבדי ביה לכדתניא יכול אפילו עשה תשובה ת"ל עונה בה לא אמרתי אלא בזמן שעונה בה
GoldschmidtWofür verwenden sowohl R. Jišma͑él als auch R. A͑qiba [die Worte:] ihre Sünde haftet an ihr!? – Für folgende Lehre: Man könnte glauben, selbst wenn er Buße getan hat, so heißt es: ihre Sünde haftet an ihr; ich sage es nur von dem Falle, wenn ihre Sünde ihr anhaftet.
Rawicz
20
שאלה קליאופטרא מלכתא את ר"מ אמרה ידענא דחיי שכבי דכתיב (תהלים עב, טז) ויציצו מעיר כעשב הארץ אלא כשהן עומדין עומדין ערומין או בלבושיהן עומדין אמר לה ק"ו מחיטה ומה חיטה שנקברה ערומה יוצאה בכמה לבושין צדיקים שנקברים בלבושיהן על אחת כמה וכמה
GoldschmidtDie Königin Kleopatra sprach zu R. Meír: Ich weiß, daß die Toten auferstehen werden, denn es heißt:38 sie werden aus der Stadt hervorblühen wie die Pflanzen aus der Erde; werden sie aber nackt auferstehen oder mit den Gewändern39? Er erwiderte ihr: Dies ist [durch einen Schluß] vom Leichteren auf das Schwerere, von einem Weizenkorn, zu folgern: wenn ein Weizenkorn, das nackt begraben wird, in viele Gewänder gehüllt hervorkommt, um wieviel mehr die Frommen, die in ihren Gewändern begraben werden.
  1. 38 Ps. 72,16.
  2. 39 Viell. tropisch: mit den Körpern.
Rawicz
21
א"ל קיסר לרבן גמליאל אמריתו דשכבי חיי הא הוו עפרא ועפרא מי קא חיי
GoldschmidtDer Kaiser sprach zu R. Gamliél: Ihr sagt, daß die Toten lebendig werden; sie werden ja in Staub verwandelt: kann denn Staub leben!?
Rawicz