Die Torah - Die fünf Bücher Mose
צפנת פענח. מְפָרֵשׁ הַצְּפוּנוֹת; וְאֵין לְפַעְנֵחַ דִּמְיוֹן בַּמִּקְרָא:
פוטיפרע. הוּא פּוֹטִיפַר, וְנִקְרָא פּוֹטִיפֶרַע עַל שֶׁנִּסְתָּרֵס מֵאֵלָיו, לְפִי שֶׁחָמַד אֶת יוֹסֵף לְמִשְׁכַּב זָכָר (סוטה י"ג):
Zofnat Paneach צפנת פענח, der das Verborgene erklärt; פַּעְנֵחַ kommt nicht wieder im Vers vor.
Potifera פוטי פרע, das ist Potifar, und er wurde Potifera genannt, weil er von selbst kastriert wurde, als er danach verlangte, Josef zu missbrauchen (Sota 13b).
צפנת פענח, כתרגומו ולשון מצרים הוא, וכן היה דרכם לקרוא לאדם בשעת שממנים אותו על ביתם שם הראוי, וכן ויקרא משה להושע בן נון יהושע (במדבר י"ג י"ו), כשנעשה משרתו, וכן וישם לדניאל בלטשאצר (דניאל א' ז'), כדכתיב די שמה בלטשאצר כשם אלהי (שם ד' ה'). (הרשב"ם). ולשון הרמב"ן צפנת פענח, אמר רבי אברהם כי אם היא מלה מצרית לא ידענו פירושה, ואם מתורגמת לא ידענו שם יוסף, ועל דעת הראשונים שאומרים המפענח נעלמים ( בנוסח נשמת כל חי לספרדים), יתכן שקרא לו שם נכבד כלשון ארצו כי שאל לו, או שהיה המלך יודע שפת ארץ כנען הקרובה אליו וענינו צפונה מגלה, וכן בתו (לא בתו ממש כי פרעה שהי' בימי משה אחר הי' מזרעו, ולדעת ס' הישר הוא בן בנו) קראה שם משה רבינו בלשון עמו מן המים משיתיהו (שמות ב' י'), ואל תשתומם בעבור שקראוהו סופרי המצריים מוניוס כי ישנו השמות ללשון מובן או מורגל להם כאשר יעשה התרגום בקלתם כגון בין קדש ובין שור (לעיל כ' א'), בין רקם ובין חגרא, וכן בהרבה מן השמות ובקצתם לא ישנה דבר, כאשר עשה בסיחון מלך חשבון ובעוג מלך הבשן וזולתם הרבה, וזה לפי מה שהיו נקראים בלשון הארמית בדורו וכן עשו הנוצרים המעתיקים עכ"ל, והנה לפי זה פי' פענח' מגלה לאחרים, וכן תיב"ע דטמירן מפרסם, אבל אנקלום תרגם דמטמרן גליין ליה, וכן מתורגם בל"א : בת פוטיפרע כהן און, הוא פוטיפר ונקרא פוטיפרע וכו', עיין ברש"י, והוא ממדרש רז"ל בסוטה ( דף י"ג ע"ב ), והרשב"ם כתב כי לפי הפשט אין זה פוטיפר, וכ"ה בס' הישר : כהן און, אנקלום תרגם פה רבא דאון, וכן תרגם יב"ע רבא דטנים, ושאר לשונות של כהן או כהנים תרגמו כהנא כהניא, וכן פי' הרמב"ן כוונת רש"י שהביא הדהם להגיד כי הוא שר השבטים, ולומר כי עם שכל כהן הוא משרת לאלהות, כאן פירושו לשון גדולה וכן כהן מדין (שמות ג' א'), אבל לדעת הרמב"ן עצמו גם כאן אולי נעשה אמ"ז כומר לע"ז, וכן יתרו הי' כומר לע"ז כקבלת חז"ל, וסוף לשונו והאמת כי לשון כהונה שרות, אבל לא לאלהות בלבד, כי הנה ובני דוד כהנים היו ( שמואל ב' ח' י"ח ), ובמקומו בדברי הימים ובני דויד הראשנים ליד המלך (א' י"ח י"ז), וכן מוליך כהנים שולל (איוב י"ב י"ט), שהם משרתי המלך, וכן יכהן פאר ( ישעי' ס"א י' ), יתלבש פאר ככהן העובד שיעשו לו בגדים שלא כשאר העם לכבוד ולתפארת, וכן ומידעו וכהניו (מלכים ב' י' י"א), ראשי משרתיו עכ"ל. וכן השכים הרד"ק בשרשים שרש כהן, והמתרגם האשכנזי תרגם פה (פריסטער) : ויצא יוסף על ארץ מצרים, יצא מלפני פרעה באופן מורה שהיה שליט על ארץ מצרים · (ר"ע ספורנו), וכן ת"א ויב"ע ונפק יוסף שליט על וכו', והמתרגם האשכנזי תרגמו כמו ויעבר בכל ארץ מצרים שבפסוק שאחריו והוא כלל ואחריו פרט :
Handschriften anzeigen (14)
- תורה, Tora, 14. Jahrhundert, MS. Marsh 635 (Bodleian Libraries (Oxford))
- תורה, 13. Jahrhundert, MS. 5 (Corpus Christi College Library, Oxford)
- תורה, הפטרות, מגלות וספרי אמ"ת, 1296, Jesus College Library, Oxford Ms. 95/ Jesus College Library, Oxford Ms. 96
- Torah, 14. Jahrhundert (?), Merton College Library, Oxford
- תורה ונביאים : עם ניקוד וטעמים, מסורה קטנה וגדולה, 13. Jahrhundert, MS. Kennicott 10 (Bodleian Libraries (Oxford))
- תנ"ך, 14. Jahrhundert, Cambridge University Library, Cambridge, England Ms. Mm. 5.27
- תורה, הפטרות ומגלות, Torah, Haftarot und Megillot, 15. Jahrhundert, British Library (London) Harley 7621
- תורה, הפטרות ומגלות, Torah, Haftarot und Megillot, 13. oder 14. Jahrhundert, British Library (London) Harley 5709
- תורה, הפטרות ומגלות, 1216, British Library (London) Arundel Or 2
- תורה, הפטרות ומגלות, Torah, Haftarot und Megillot, 1299, Bodleian Libraries (Oxford) Ms. Kennicott 3
- תנ"ך : עם ניקוד וטעמים, מסורה קטנה וגדולה, 1286, Bibliothèque nationale de France Ms. hebr. 1/ Bibliothèque nationale de France Ms. hebr. 2/ Bibliothèque nationale de France Ms. hebr. 3
- Torah, 15. Jahrhundert, Ms. C 116 Sup. (Ambrosian Library, Mailand)
- תורה, מגלות והפטרות, 13. Jahrhundert, Staatsbibliothek Berlin Ms. Ham. 80.1
- תנ"ך, 1494, Zentralbibliothek Zürich Ms. Or. 158

צפנת פענה. Sucht man Analogien für diese wahrscheinlich ägyptischen Worte, so hätte man für צפן :צפנת, verbergen. Für פענת findet sich jedoch vielleicht nur das rabbinische פנח, bewahren (Jebamot 115b. לפנהיא שבקיה, siehe das. Raschi) und hieße es dann vielleicht: der, bei dem Geheimnisvolles bewahrt ist, der den Schlüssel zu Geheimnisvollem hat. — Zu Josefs Installierung gehört offenbar, daß er sich verheiraten musste; erst dann geht er hinaus an sein Amt. Im pharaonischen Staat muss ein Mann ohne Frau nur ein halber Mann gewesen sein. Zu dem Posten, den Josef ausfüllen sollte, gehörte ein ganzer Mann. Auch jetzt schenkt das Volksbewusstsein einem Junggesellen nicht volles Vertrauen. Fügen wir hinzu, daß die Aufgabe, die Josef wird, ganz besonders gefördert werden musste, wenn er selbst Haus und Familie hatte. Wenn das Volk in den sieben Jahren der Fruchtbarkeit sich weise beschränken wollte, so reichten sie fünfunddreißig Jahre aus. In sinnloser Verschwendung gingen sie dem Hungertode entgegen. Josef sollte diese heilsame und notwendige Kontrahierung üben. Den wohltätigsten Einfluss würde er durch das eigene Beispiel üben können, wenn er, der erste im Lande, mit dem Beispiele der Einfachheit in Familie und Haus vorangehen würde. Dazu war aber Familie und Haus notwendig, dazu bedurfte er der Frau. Der Mann ohne Familie und Haus hängt nicht in so inniger Weise mit den allgemeinen Angelegenheiten und Sorgen zusammen; allein mit Frau und Kindern, und wäre er ein Kaiser oder König, steht er mitten inne in den allgemeinen Sorgen des Volkes.